Lijnkleuren

Wie tegenwoordig met tram of metro reist, navigeert moeiteloos met behulp van duidelijke lijnkleuren. Maar dat is niet altijd zo geweest! De geschiedenis van de lijnkleuren in Amsterdam is een mooi voorbeeld van hoe openbaar vervoer steeds reizigersvriendelijker is geworden.

Kleur Bekennen en Herkennen

In 1903 ontwikkelden medewerkers van de toenmalige Gemeentetram een systeem dat achteraf gezien even simpel als geniaal bleek: lijnkleuren. Vanaf 1904 verschenen die voor het eerst op de koersborden (de bestemmingsaanduidingen) én op de gekleurde glaasjes van de verlichte lantaarns op het dak van de trams.

Tegelijkertijd werden ook de lijnnummers ingevoerd. Zo kon een reiziger in één oogopslag zien: dit is lijn 2, en die hoort bij de diagonale geel-rood. Het was een helder en doeltreffend systeem, uniek voor die tijd.

Dag en Nacht

De lijnkleuren bewezen vooral hun nut op trajecten met meerdere parallelle tramlijnen. Daar was het voor reizigers soms lastig om snel de juiste tram te onderscheiden. In de avonduren, wanneer de verlichte lantaarns op het dak fel afstaken tegen de duisternis, was een lijn vaak sneller te herkennen aan de kleur dan aan het nummer.

De kleuren werden bovendien toegepast op de tramkaarten, zoals goed te zien is op een plattegrond uit 1906. Daarmee was het lijnkleurensysteem niet alleen zichtbaar op straat, maar ook een hulpmiddel bij het plannen van de reis.

Kleuren en Patronen

Aanvankelijk koos men voor de primaire kleuren groen, geel en rood. Al snel volgden blauw en wit, en tenslotte ook roze. Met deze zes kleuren konden talloze combinaties worden gemaakt.

Een paar lijnen hadden een enkele, vaste kleur:

Lijn 3 → geel
Lijn 9 → groen
Lijn 10 → rood
Lijn 22 → de enige lijn met roze

Alle andere tramlijnen waren te herkennen aan een combinatie van twee kleuren, vaak volgens een vast patroon. Die combinaties waren niet willekeurig: ze sloten zoveel mogelijk aan bij de kleuren van parallelle lijnen én hielden rekening met voldoende contrast, zodat reizigers geen vergissingen konden maken.

De combinaties droegen ook een geografische betekenis. Zo gaf een diagonale verdeling aan dat een lijn zijn eindpunt in het zuidwesten van de stad had, terwijl een verticale verdeling betekende dat de lijn het Centraal Station vanuit het oosten naderde. Helaas kloppen inmiddels door alle reorganisaties van de lijnen de geografische indicatoren al jaren niet meer.

In eerste instantie zijn de lijnkleuren alleen gemaakt tot en met lijn 26, toen lijn 27 kwam (in 1962) is de lijnkleur van lijn 23 (rood-geel-rood verticaal) hergebruikt tot in 1971 de lijnkleuren voor lijn 27 t/m 59 zijn vastgesteld. Hierbij heeft lijn 23 zijn kleur terug gekregen en heeft lijn 27 een nieuwe gekregen. Welke dat geworden is? Kijk onderaan de pagina.

Lijnnummers

Het idee achter de lijnnummers was dat alle lijnen t/m lijn 30 trams zouden zijn, en lijn 31 en hoger buslijnen. Lijn 50 t/m 59 zijn echter gebruikt voor de Metro’s en Sneltrams. Daarom zit er een “hiaat” in de lijnkleuren tussen 30 en 50. De buslijnen hebben, voor zover bekend, nooit lijnkleuren gevoerd.

Er is één uitzondering; Lijn 15. Alhoewel er in het verleden wel degelijk een lijn 15 tram heeft gereden (t/m 1937), heeft de nieuwe lijn 15 die in het leven is geroepen in 1965, helaas nooit de kans gehad om een tram te worden. Sinds de jaren 60 was er de wens om deze “om te trammen” en hier een tramlijn van te maken, helaas is het er nooit van gekomen. Vandaar lijn 15, een nummer dat voorbehouden was aan trams. En met de vele reorganisaties van het openbaar vervoer is uiteindelijk besloten om deze buslijn te laten voor wat het is.

Lijnkleuren

Hieronder staan alle lijnkleuren van de tram- en metrolijnen in Amsterdam. Er staan hier ook lijnen die inmiddels niet meer bestaan of gebruikt worden.